Devrân

 

Devrân, kıyâmda cehren ve vecd ile dönerek yapılan bir zikir şeklidir. Bu usûl

öteden beri dervişlerle zâhidler arasında bir tartışma konusu olagelmiştir.

İslâm’da devrân var mıdır yok mudur? Devrân câiz midir değil midir? İla âhir.

Zâhidler devrine kadar uzanan tartışmaların Osmanlılar döneminde de

devâm ettiği kaleme alınan eserlerden, verilen fetvâlardan anlaşılmaktadır.

Bu tartışmalar toplumda gündemi hayli meşgûl etmiş, zamanla iki tarafın da

kanayan yarası haline gelmiştir. Kocaman adamların(!) ehlullahı nelerle

uğraştırdıkları konusu da başka bir başlıkta incelenmelidir tabii. Öyle ki

içlerinde Şeyhülislâmların da bulunduğu bir kısım ulemâ zaman içinde

devrân zikri aleyhine fetvâlar verip meseleyi iyice dallandırıp

budaklandırmışlardır. Nitekim bu konuda değişik dönemlerde yazılan

risâleler büyük bir cildi dolduracak hacme ulaşmıştır. Bunlardan biri de

Doğanî Mustafa Baba’ya aittir. Mısrî Şeyhi Doğanî Hacı Mustafa Halvetî (d.

Bolu ?-ö. Edirne 1717), mürşidi Karabaş-ı Velî Hazretleri’nin Arapça olarak

kaleme aldığı Risâle-i Devrân’ını yine onun emriyle Türkçe’ye tercüme ederek

bu konudaki literatüre önemli bir katkı sunmuş, konuya adeta nokta

koymuştur. Bu zât Halvetî Şabânî Azîzlerinden Karabaş-ı Velî’nin (ö. Kahire

1686) yetiştirdiği son halîfedir. Aslen Boluludur. Şabânî erkânının Arap

coğrafyasında yayılmasına vesile olan kişi odur. Zira Ortadoğu ve Afrika’da

çok geniş bir alana yayılan Halvetiyye’nin şubelerinden olan Bekriyye’nin pîri

Mustafa el-Bekrî Hazretleri’nin mürşidi olan Abdüllatîf-i Halebî, Doğanî

Baba’nın yetiştirmesidir. Bu anlamda zât-ı âlîlerinin tasavvuf tarihinde çok

önemli bir yeri vardır. Bugün Afrika’nın çeşitli beldelerinde değişik isimlerle

faaliyette bulunan Halvetîler irfânî hayatlarını Doğanî Mustafa Efendi’ye

borçludurlar.